20.4 การรักษาสมดุลของฮอร์โมน

     การสร้างฮอร์โมนของต่อมไร้ท่อ แต่ละต่อมจะต้องมีสิ่งเร้าที่เฉพาะมากระตุ้นให้หลั่งฮอร์โมน  และฮอร์โมนแต่ละชนิด จะต้องควบคุมการทำงานของอวัยวะเป้าหมายอย่างจำเพาะเจาะจงด้วย  หากต่อมไร้ท่อรับสัญญาณจากสิ่งเร้าให้หลั่งฮอร์โมน โดยไม่จำกัดอวัยวะเป้าหมายถูกกระตุ้นให้ทำงานตลอดเวลา  ทำให้เกิดผลเสียเป็นอันตรายต่อชีวิตร่างกาย จึงจำเป็นต้องมีระบบควบคุมการหลั่งฮอร์โมนของต่อมไร้ท่อด้วยปริมาณของฮอร์โมน โดยการหลั่งฮอร์โมนที่ถูกควบคุมด้วยวิธีการควบคุมแบบย้อนกลับ  ซึ่งมี  3  ลักษณะ  คือ  การควบคุมแบบป้อนกลับยับยั้ง ควบคุมแบบป้อนกลับกระตุ้น  และการควบคุมด้วยระดับสารเคมีอื่นๆ  ในเลือด  

 การควบคุมแบบป้อนกลับยับยั้ง  โดยฮอร์โมนที่หลั่งออกมาจะมีผลไปยับยั้งอวัยวะที่หลั่งฮอร์โมนนั้น  ดังภาพ

     การควบคุมแบบป้อนกลับกระตุ้นโดยฮอร์โมนบางชนิดที่หลั่งออกมา จะมีผลไปกระตุ้นการทำงานของต่อมไร้ท่อเช่น ขณะคลอดศรีษะของทารกจะขยาย  ปากมดลูก ให้กว้างออกหน่วยรับความรู้สึกบริเวณปากมดลูกจะส่งกระแสประสาทไปยังต่อมใต้สมองส่วนหลัง ให้หลั่งออกซิโทซินกระตุ้นการบีบตัวของกล้ามเนื้อมดลูก ให้ดันทารกออกมายิ่งปากมดลูกกว้างขึ้นก็ยิ่งกระตุ้นการหลั่งออกซิโทซินมากขึ้น จนกระทั่งการคลอดออกมาแล้วการหลั่งฮอร์โมนออกซินก็หยุดลง  ดังภาพ

     การควบคุมระดับของสารบางชนิดในเลือด  เมื่อร่างกายมีน้ำตาลในเลือดสูงฮอร์โมนอินซูลิน จะหลั่งออกมามาก เพื่อกระตุ้นให้เซลล์ตับและเซลล์ กล้ามเนื้อนำกลูโคสเข้าไปในเซลล์มากขึ้นและเปลี่ยนกลูโคสให้เป็นไกลโคเจน เพื่อเก็บสะสมไว้ทำให้มีน้ำตาลในเลือดลดลงสู่ระดับปกติ
     เมื่อระดับน้ำตาลในเลือดต่ำ ฮอร์โมนกลูคาร์กอนจะไปกระตุ้นการสลายตัวของไกลโคเจนจากตับ และกล้ามเนื้อได้น้ำตาลกลูโคสปล่อยออกมาทำให้เลือดมี ระดับน้ำตาลเพิ่มขึ้นดังแผนภาพ