18.4 การทำงานของระบบประสาท

Image

ระบบประสาทรอบนอกประกอบด้วย

   - เส้นประสาทสมอง (cranial nerve) เป็นเส้นประสาทที่ออกมาจากสมองโดยตรง มีทั้งหมด 12 คู่
   - เส้นประสาทไขสันหลัง (spinal nerve) เส้นประสาทที่ออกจากไขสันหลัง มีทั้งหมด 31 คู่ คือออกจากไขสันหลังทั้งซ้ายและขวา ตั้งแต่ระดับไขสันหลังส่วนลำคอไปจนถึงไขสันหลังส่วนกระดูกก้นกบ
   - เส้นประสาทตามแขนขา (somatic nerve)
   - เซลล์แกงเกลียน (ganglion cell)  เป็นเซลล์ประสาทชั้นนอก มีแอกซอนที่ยาว

นอกจากนี้ระบบประสาทส่วนนอกยังสามารถจำแนกประเภทตามการทำงานได้เป็น 2 ประเภท คือ
   1) ระบบประสาทภายใต้อำนาจจิตใจ  (somatic nervous system : SNS) เป็นระบบควบคุมการทำงานของกล้ามเนื้อที่บังคับได้รวมทั้งการตอบสนองต่อสิ่งเร้าภายนอก
ระบบประสาทโซมาติก จึงนำกระแสประสาทจากสมองหรือไขสันหลังออกไปยังหน่วยปฏิบัติงาน ซึ่งได้แก่ กล้ามเนื้อลายเป็นส่วนใหญ่ เพื่อตอบสนองต่อสิ่งเร้าภายนอก การทำงานของระบบประสาทโซมาติกมักอยู่ในอำนาจจิตใจ
screen-shot-2564-05-27-at-09.05.43.png

   2) ระบบประสาทนอกอำนาจจิตใจ  (autonomic nervous system ANS) เป็นระบบประสาทที่ทำงานโดยอัตโนวัติ  มีศูนย์กลางควบคุมอยู่ในสมองและไขสันหลัง  ได้แก่  การเกิดรีเฟลกซ์แอกชัน (reflex action) และเมื่อมีสิ่งเร้ามากระตุ้นที่อวัยวะรับสัมผัสเช่น ผิวหนัง  กระแสประสาทจะส่งไปยังไขสันหลัง และไขสันหลังจะสั่งการตอบสนองไปยังกล้ามเนื้อโดยไม่ผ่านไปที่ สมอง ดังรูป

เมื่อมีเข็มมาทิ่มที่ปลายนิ้ว กระแสประสาทจะถูกส่งผ่านไปยังไขสันหลังโดยไม่ผ่านไปยังสมอง  ไขสันหลังทำหน้าที่สั่งการให้กล้ามเนื้อที่แขนเกิดการหดตัว  เพื่อดึงมือออกจากเปลวไฟทันที ซึ่งระบบประสาทอัตโนวัติยังแบ่งได้อีก 2 ประเภทคือ

  • ระบบประสาทซิมพาเทติก (sympathetic nervous system)
  • ระบบประสาทพาราซิมพาเทติก (parasympathetic nervous system)
screen-shot-2564-05-27-at-09.07.15.png
screen-shot-2564-05-27-at-09.07.36.png